door Steven ten Cate | okt 6, 2025 | Verbinding
In mijn vorige post vertelde ik een persoonlijk verhaal over mijn ervaringen met de Contactcirkel. Een werkvorm die wij voor teambuilding en coaching inzetten. Op die manier houden wij een spiegel voor die het eigen gedrag tijdens het contact met de ander zichtbaar maakt.
Het ervaren van een veilige psychische en sociale situatie is op dat moment de sleutel tot succes. Zowel voor het succes van het uitvoeren van de werkvorm, als het mogelijk zinvol in contact stappen met de ander. Maar wanneer ervaar je dat die situatie dan veilig is? Wat is er wel en wat is er niet aanwezig?
Over psychische en sociale veiligheid is veel onderzoek verricht. Voor mij persoonlijk vat Dr. Gabor Maté het als volgt krachtig samen als het gaat om het ervaren van veiligheid tijdens het in contact staan met een ander:
“Veiligheid is niet de afwezigheid van gevaar, maar de aanwezigheid van verbinding.”
De basis van echt in contact staan is dat je dit doet door antwoord te geven op de vragen. Wil ik, kan ik en doe ik dit:
– vol vertrouwen
– met al mijn kwetsbaarheid
– met aandacht voor mijzelf
– met aandacht voor de ander
– met de mogelijkheid dat de ander van betekenis voor mij mag worden
Bij een volmondig “JA” op alle 15 vragen ontstaat er een veilige basis voor een mogelijk zinvol contact.
Ik wil je uitdagen het bewust in contact stappen een paar keer toe te passen. Of het nu op het werk is of privé maakt niet uit. En wat gebeurt er als je op een van de vragen het antwoord “Nee” is? Wat betekent dit dan voor dat moment?
door Steven ten Cate | okt 6, 2025 | Verbinding
De praktijk. (Ik ga even kort door de bocht).
Hoe je een team het beste kan samenstellen, wil ik hier niet aanhalen. Over het algemeen gaat het als volgt.
We nemen een nieuwe medewerker aan met taakpassende vaardigheden en zorgen binnen het team op meerdere vlakken voor diversiteit. We geven een functie met verantwoordelijkheden en een takenpakket. Een zorgvuldig samengesteld onboardingprogramma wordt voor de nieuwe collega ingezet. Er is een kantoor met een werkplek beschikbaar en verschillende systemen zijn ter ondersteuning ingericht. Natuurlijk is er ook een fietsplan. De gezamenlijke lunch is om 12:30 uur. Succes, mijn deur staat altijd open!
Ik moet het eerste interview nog tegenkomen waarin wordt gevraagd: “Hoe kom en blijf jij in contact met een collega en/of team waar je mee samenwerkt?”. Of vragen als: “Hoe reageer jij als iets niet gaat zoals het volgens jou zou moeten?” en “Welke isoleerstijlen gebruik jij?”.
Oftewel, hoe achterhaal jij welke skills de nieuwe medewerker bezit als het gaat om veilig samenwerken en in contact staan met anderen?
En wordt er bij bestaande teams aandacht besteed aan de verbindingen binnen het team en zijn er ook andere teams waarmee wordt samengewerkt?
Op de vraag: “Hoe zorgen jullie ervoor dat iedereen de vaardigheid bezit om echt in verbinding te staan met anderen?” hoor ik reacties die je veel op vacaturesites tegenkomt. “Wij doen één keer per jaar een teambuildingactiviteit en gaan regelmatig uit eten”. Of “Wij organiseren een bedrijfsfeest met een leuk thema”.
En hoe verloopt het samenstellen van een team tussen twee partners? Welke vragen stel jij aan de ander (of is het brein van zelfbehoud en voortplanten aan het woord)? Welke isoleerstijlen herken jij binnen je relatie? Is het contact zinloos, lopen jullie beide rondjes in een loopgraaf of is het zinvol en veilig zodat jullie in het team beide kunnen groeien omdat grenzen worden verkend én gerespecteerd?!
door Steven ten Cate | okt 6, 2025 | Verbinding
Wanneer we spreken over verbinding, lijkt het alsof dit iets vanzelfsprekends is. Toch kent iedereen momenten waarop verbinding stokt. Lees nog maar even terug over de 15 vragen voordat je in verbinding (contact) stapt. Wil je, kan je en durf je?Soms trekken we ons terug, bewust of onbewust. We sluiten ons af, omdat contact spanning oproept of omdat we het gevoel hebben niet gezien of gehoord te worden. Die momenten van afzondering zijn onze isoleerstijlen in actie.
Isoleerstijlen ontstaan vaak als bescherming. Ze zijn een manier om onszelf te behoeden voor pijn, afwijzing of overweldiging. Tegelijkertijd verhinderen ze precies datgene waar we als mens het meest naar verlangen: echte verbinding. Waar verbinding vraagt om openheid, kwetsbaarheid en nieuwsgierigheid, creëren isoleerstijlen afstand, controle en herhaling van oude patronen.
Iedereen heeft zijn eigen “voorkeursstijl” van isoleren. De één trekt zich letterlijk terug en wordt stil; de ander zoekt juist de strijd op om de ander op afstand te houden. Weer een ander verliest zich in drukte of zorgt voor iedereen behalve zichzelf. Hoe subtiel ook — al deze strategieën breken de brug naar echt contact.
Een voor mij bekende vorm van isoleren is overweldigend aanwezig (brulaap) zijn. Deze zet ik in als er een situatie dreigt te ontstaan waarin ik niet gezien of gehoord word. De een na de andere woordgrap rolt over mijn tong en ik ben scherp en gefocust op alles wat er om mij heen gebeurt. In negen van de tien gevallen start dit als een onbewust patroon, aangeleerd gedrag om iets te krijgen wat ik miste en heel graag wilde ontvangen. Gezien en gehoord worden.
Ik kan mij ook terugtrekken, of vluchten. Dat doe ik als ik de energie niet op kan brengen om grapjes te maken. Ik zorg dan dat ik niet in de situatie terechtkom (ik ben moe) of ik ga weg uit de situatie (doei!). Ik heb er de kracht niet voor om grapjes te maken, omdat ik scherp en gefocust moet zijn om dat goed te kunnen. Beide zijn isoleerstijlen, omdat ik onbewust het gevoel heb niet gezien en gehoord te worden. Als ik echter bewust naar de situatie kijk, dan is dat meestal helemaal niet het geval! Ik reageer vanuit een patroon en niet vanuit wat er werkelijk gebeurt.
Verbinding herstellen begint bij bewustwording: herkennen wanneer een isoleerstijl actief is, en de moed vinden om even te blijven staan in plaats van te vluchten. Dat vraagt oefening en veiligheid. Want pas wanneer er ruimte is om te onderzoeken wat er onder het gedrag ligt — angst, verdriet, schaamte of bijvoorbeeld een oude wond — kan er opnieuw verbinding ontstaan.
Het mooie is dat elke isoleerstijl, hoe beperkend ook, ooit is ontstaan vanuit een verlangen naar verbinding. Door dat verlangen weer te zien en te erkennen, openen we de deur naar herstel. Verbinding is dan niet langer iets wat we doen, maar iets wat we toelaten.
door Steven ten Cate | nov 18, 2025 | Verbinding
Verbinding ontstaat niet vanzelf. Ze wortelt in veiligheid — zowel fysiek als psychologisch. Zonder veiligheid is er geen ruimte voor kwetsbaarheid, geen ruimte voor dialoog en geen ruimte voor groei. In teams is veiligheid de bodem waarop samenwerking kan bloeien. Leiderschap is de hand die die bodem verzorgt.
Fysieke veiligheid: de basis
Fysieke veiligheid is tastbaar. Het gaat over een gezonde werkplek, duidelijke grenzen, respectvolle omgang en het voorkomen van fysieke risico’s. Als deze basis niet op orde is, ontstaat stress, terughoudendheid en wantrouwen. Een team dat zich fysiek onveilig voelt, zal zich moeilijk openstellen voor verbinding.
Psychologische veiligheid: de sleutel
Psychologische veiligheid is minder zichtbaar, maar minstens zo belangrijk. Het is het gevoel dat je mag zijn wie je bent, mag zeggen wat je denkt, en fouten mag maken zonder angst voor afwijzing. In een psychologisch veilige omgeving durven mensen zich uit te spreken, vragen te stellen en verantwoordelijkheid te nemen.
Psychologische veiligheid ontstaat wanneer teamleden echt contact durven maken. Dat betekent: het willen, mogen en kunnen aanraken van grenzen — die van jezelf én die van de ander. Het vraagt om communicatie over die grenzen, en om het delen van de gevoelens die daarbij komen kijken. Gevoelens van ongemak, spanning, kwetsbaarheid of zelfs frustratie zijn normaal. Maar juist deze gevoelens zijn waardevol: ze laten zien waar het schuurt, waar het spannend wordt, en waar groei mogelijk is.
Wanneer teamleden deze gevoelens durven delen en onderzoeken, ontstaat er een dynamiek van vertrouwen en openheid. Grenzen worden niet langer muren, maar ontmoetingsplekken. En in die ontmoeting ontstaat verbinding.
Leiderschap: geven én nemen
Een leider die veiligheid wil creëren, moet durven geven én nemen. Geven: door ruimte te maken voor kwetsbaarheid, door oordeelloos te luisteren, door het goede voorbeeld te geven. Nemen: door verantwoordelijkheid te dragen, gedrag te benoemen, en grenzen te bewaken.
Leiderschap vraagt moed. Moed om ongemak toe te laten. Moed om niet alles te willen oplossen. Moed om het team uit te nodigen tot eigenaarschap.
Wat mag je van het team verwachten?
Een veilig team is een team dat:
- Elkaar aanspreekt zonder te veroordelen 💬
- Ruimte geeft aan verschillen 🛡️
- Reflecteert op gedrag en samenwerking 🔗
- Durft te leren van fouten
- Samen verantwoordelijkheid nemen voor het proces
Reflectievragen over grenzen en gevoelens
- Welke grenzen voel ik in samenwerking met anderen?
- Durf ik mijn grenzen te benoemen, en hoe doe ik dat?
- Hoe reageer ik als iemand anders zijn of haar grens aangeeft?
- Welke gevoelens ervaar ik wanneer mijn grens geraakt wordt?
- Wat gebeurt er in het team als deze gevoelens uitgesproken worden?
- Hoe kunnen we als team ruimte maken voor deze gevoelens zonder oordeel?
- Wat heb ik nodig om mij veilig genoeg te voelen om mijn grens te delen?
- Hoe dragen we samen zorg voor elkaars grenzen?
In verbinding ontstaat alles
Verbinding en veiligheid zijn onlosmakelijk verbonden. Fysieke veiligheid is de basis. Psychologische veiligheid is de sleutel. Leiderschap is de uitnodiging. En het team is de plek waar het mag gebeuren.
Wanneer veiligheid voelbaar is, ontstaat er ruimte voor echte verbinding. En in die verbinding ontstaat alles wat een team nodig heeft: vertrouwen, veerkracht, effectiviteit en groei.
